Τραμπ χαιρετίζει τη συμφωνία με το Ιράν, αλλά παραμένουν ερωτήματα και κίνδυνοι

Τραμπ χαιρετίζει τη συμφωνία με το Ιράν, αλλά παραμένουν ερωτήματα και κίνδυνοι

Εισαγωγή — Η ανακοίνωση μιας συμφωνίας με το Ιράν παρουσιάστηκε από τον Ντόναλντ Τραμπ ως μια σημαντική διπλωματική επιτυχία και, πολιτικά, ως ένα ευπρόσδεκτο «δώρο γενεθλίων» για τον Αμερικανό πρόεδρο. Ωστόσο, πίσω από τους πανηγυρικούς τόνους, η πραγματική αξία της συμφωνίας θα κριθεί από το περιεχόμενό της, τους μηχανισμούς εφαρμογής και το αν οι δύο πλευρές είναι πράγματι διατεθειμένες να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους. Το μήνυμα είναι θετικό, αλλά η αβεβαιότητα παραμένει.

Ανάλυση

Η συμφωνία αποκτά βαρύτητα επειδή αφορά μία από τις πιο επικίνδυνες και μακρόχρονες εστίες έντασης στη Μέση Ανατολή. Για την Ουάσινγκτον, μια συνεννόηση με την Τεχεράνη μπορεί να σημαίνει περιορισμό του πυρηνικού κινδύνου, αποκλιμάκωση στην περιοχή και ένα σημαντικό πολιτικό αφήγημα επιτυχίας στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Για το Ιράν, η προοπτική χαλάρωσης πιέσεων, οικονομικής ανάσας ή διεθνούς απομόνωσης αποτελεί ισχυρό κίνητρο, ακόμη κι αν η ιρανική ηγεσία αντιμετωπίζει με βαθιά καχυποψία τις αμερικανικές προθέσεις.

Οι λεπτομέρειες, όμως, είναι καθοριστικές. Το βασικό ερώτημα είναι αν η συμφωνία περιλαμβάνει σαφείς περιορισμούς στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, αυστηρές επιθεωρήσεις και έναν ρεαλιστικό μηχανισμό επαλήθευσης. Εξίσου κρίσιμο είναι τι θα προσφέρει η αμερικανική πλευρά σε αντάλλαγμα: άρση κυρώσεων, σταδιακή αποκατάσταση σχέσεων ή απλώς προσωρινή αποκλιμάκωση. Χωρίς συγκεκριμένους όρους, ακόμη και μια συμφωνία που ακούγεται εντυπωσιακή μπορεί να αποδειχθεί εύθραυστη.

Στην εξίσωση εμπλέκονται και άλλοι παίκτες. Το Ισραήλ παρακολουθεί στενά κάθε εξέλιξη, καθώς θεωρεί το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα υπαρξιακή απειλή. Οι αραβικές μοναρχίες του Κόλπου ενδιαφέρονται για την περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων, ενώ στην Ουάσινγκτον το Κογκρέσο, οι υπηρεσίες ασφαλείας και το πολιτικό σύστημα συνολικά θα κρίνουν αν η συμφωνία είναι ουσιαστική ή επικοινωνιακή. Με άλλα λόγια, η ανακοίνωση είναι μόνο η αρχή· η πραγματική μάχη θα δοθεί στην εφαρμογή.

Ιστορικό πλαίσιο

Το θέμα έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή οι σχέσεις ΗΠΑ και Ιράν είναι εδώ και δεκαετίες φορτισμένες από αμοιβαία δυσπιστία, κυρώσεις, στρατιωτικές απειλές και αποτυχημένες προσπάθειες προσέγγισης. Ο Τραμπ είχε στο παρελθόν υιοθετήσει σκληρή γραμμή απέναντι στην Τεχεράνη, γεγονός που κάνει κάθε νέα συμφωνία πολιτικά ευαίσθητη. Αν η πρωτοβουλία αποδώσει, θα μπορεί να παρουσιαστεί ως απόδειξη ότι η πίεση έφερε αποτέλεσμα. Αν αποτύχει, οι επικριτές του θα υποστηρίξουν ότι δημιουργήθηκαν ψευδαισθήσεις ασφάλειας.

Η βαρύτητα της υπόθεσης δεν είναι μόνο διπλωματική, αλλά και γεωπολιτική. Μια βιώσιμη συμφωνία θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο στρατιωτικής σύγκρουσης, να επηρεάσει τις τιμές της ενέργειας και να αλλάξει τον συσχετισμό ισχύος στη Μέση Ανατολή. Αντίθετα, μια αδύναμη ή ασαφής συμφωνία ίσως οδηγήσει σε νέα ένταση, περαιτέρω δυσπιστία και επανάληψη του κύκλου κρίσεων που έχει χαρακτηρίσει την περιοχή τα τελευταία χρόνια.

• Ο Τραμπ παρουσιάζει τη συμφωνία ως σημαντική πολιτική και διπλωματική νίκη.
• Η επιτυχία θα εξαρτηθεί από τους όρους, τις επιθεωρήσεις και την εφαρμογή της.
• Κεντρικό ζήτημα παραμένει ο έλεγχος του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
• Ισραήλ, χώρες του Κόλπου και το αμερικανικό πολιτικό σύστημα παρακολουθούν στενά.
• Μια επιτυχία μπορεί να φέρει αποκλιμάκωση· μια αποτυχία μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο νέας κρίσης.

Πηγή: BBC World